Yedi dilde onlarca ismini bilirim, o dar ağızlı, yüksek tavanlı, geniş salonlu, kireçtaşından oluşmuş doğal mağaranın; doğa ve melekler ne isim vermiş bilmem, ama “şikefta Buké” der ona Kürtler, Araplar ise “ışkeftit Arus.” Türkler “Gelin Mağarası,” Ermeniler “Harsi Karayr,” Süryaniler “Maharsot Ke’lo” derler. Ah, canım ulema “ğar-ı Arus” der edeben, şirvanlı Ermeni Lato hatun ise kendine has bir isim vermiş, “Behti” demiştir aynı mağaraya. Kim bilir başka ne isimleri vardır o kutsal mağaranın. Birbirinden güzel isimler.
GELıN MAğARASI
Yıllar önceydi.
“Artık eğlenceye bile hüzünle gidilecek yaştayım, ama bu gün düğüne gideceğim” demişti bana Aram, hüzünlü, kara gözlerini, zayıf ve çelimsiz hamalların adımlayarak sertleştirdikleri yoldan ayırmadan.
“Hem de yıllardır yüzüme uğramamış emanet tebessümler takarak gideceğim,” diye devam etmişti konuşmaya.
Dayanamayıp nedenini sorduğumda, buğulu gözlerini bana çevirmişti;
“Çünkü bilgeler bilgesi Fakî Pârân, dedelerin günahına torunlardan kefaret istemiş” dedi.
Onun, “qable sînîne adeden” diye katmerleştirerek anlatmaya başlamasından, günümüz Türkçe’siyle, “uzun yıllar önce” işlenmiş cinayetlerin, boğazlanmış insanların, cinsiyetine bahse girilmiş dölütlerin, ırzına geçilmiş gelinlerin kefaretini ödemeye kararlı olduğunu anlamıştım.
ılk soruya içtenlikle cevap veren insanların, ikinci soruyu sormanıza izin vermeyecek kadar ayrıntı anlattığını biliyordum. Fazla beklememiştim. Aram konuşmaya devam etmişti;
“Yıllar, yıllar önce” demişti, “Sırf karşı aşiretten intikam almak için düğüne gün sayan bir genç kızı kaçırmışlar. Sonradan, halk arasında şikefta Buké diye anılan bir mağarada kirlettikten sonra, saçı başı dağınık bir halde köyünün harman yerine bırakmışlar…”
Bakmaktan değil, görmekten yorulmuş gözleri dolmuştu Aram’ın, ağladı ağlayacaktı. Çok geçmeden ona hiçbir şey sormamak gerektiğini anlamıştım. Ama o, kendi acısını dostlarına, başkasının sevincini herkese anlatmanın gerektiğini bilecek kadar derinlikliydi.
Konuşmaya devam etmişti;
“Sonra,” demişti; “Aşiret mensupları kızı aynı mağaraya hapsetmiş ve intikam alınmadıkça uyumamaya ve eşlerine yaklaşmamaya ahdetmişler. Ama gel gör ki, intikam alındıktan sonra, “bu kız artık bize yaramaz” diyerek kızcağızı da oracıkta infaz etmişler.”
Bunları anlatmıştı bir çırpıda. Ben ise Aram’ın yanaklarını ıslatan yaşların, bir annenin gözlerinden akan şifalı sular kadar değerli olduğunu anlamış, o ânı avuçlarımı kutsatmak için fırsat bilmiştim. O ise devam etmişti, aynı içtenlik ve aynı tedbirli öfkeyle;
“O akşam, yılan, çıyan, akrep, ne varsa, gördüklerine inanamamış olacaklar ki, donup kalmış ve bu utanca şahit olmuşlar. Ama sonra, kışın tipiden, yazın sıcaktan, o mağaraya sığınan her insanı öldüresiye sokmuşlar. Bu güne kadar hangi insan o mağaraya sığındıysa ölümcül bir saldırıya uğramış; saldırıya uğrayan hiçbir insan kurtulamamış. Hatta bu öfkeden, babasıyla beraber karşı köydeki hekimden dönerken, yağmur dinene kadar o mağaraya sığınan hasta bir çoban çocuğu bile nasibini almış. O yamaçtan geçen dostlar, akrabalar, hatta kardeşler bile nedensiz yere sinirlenip birbirlerine girmiş. Ahali, o mağaranın civarını uğursuz ilan etmiş. Dahası, efsaneye göre, sırtı boz, karnı kara lekeli engerekler bile o gün bu gündür, utançlarından o mağarada çiftleşmemişler.”
Anlatmakta zorluk çeken bir insan, bir an duraklayıp yere baktığında, ona “Eee” demenin saygısızlık kabul edildiği bir terbiye hâkimdi o yıllarda şehre. Sesimi çıkarmadan dinlemekten başka yapacak hiçbir şeyim yoktu. Öylece beklemiştim.
Aram devam etmişti;
“Bilgeler bilgesi Fakî Pârân, bu coğrafyada hayvanlar ve insanlar dahil, cümle mahlukatın saldırganlaşmasına sebep olan bu olayı, ancak temiz bir hatıranın silebileceğine, bilinçli, bilinçsiz yaratıkları teskin edebileceğine inanmıştı.”
Bir an susmuştu. Sonra kendi görüşünü anlatır gibi bir kararlılıkla devam etmişti;
“Birbirlerini koşulsuzca seven iki insanın gerdeği bu mağarada gerçekleşirse, buranın dinginleşebileceğini, yaratıldığı ilk günkü huzura kavuşabileceğini söylüyordu,” diye devam etti konuşmasına;
“Sonunda Binefş ve Civan’ın sevgisini duydu. Temiz ve pak bir sevgi, komşu iki köyde dilden dile dolaşıyordu. Fakî, bu işin daha fazla uzamasına razı olmamış. Binefş ve Civan’ın nikâhını yine Binefş ve Civan’a kıydırmış. Birbirlerine “seni seviyorum,” diyen iki genci karı koca ilan etmiş. Düğün masraflarını üstleneceğine dair söz vermiş, “Ama bir şartım var” demiş, sonra sözünü “Bir ricam var” diye değiştirmiş;
“Düğününüzü mağarada, yani şikefta Buké’de yapmaya ne dersiniz?”
Gençler ilk kez mahcup olmadan bakışmışlar. Binefş, Civan’ın vereceği karara uyacağını bakışlarıyla anlatmış. Civan ise Aram’ın kararına uyacağını…
Yılanlar, çıyanlar, akrepler bir yana, bir metreden biraz kısa, sırtı sarımsı, kahverengi zikzak bantlı, karnı kara lekeli engerekler bile Binefş’in ayakları altında dolaşmış o gece. Ay ışığı mağaranın en dibini bile aydınlatmış ya, yere serili döşeği melekler gölgelemiş rivayete göre. Rüzgâr, mağaranın ağzında kaval üfler gibi esmiş. ın cin lâl kesilmiş, belli belirsiz bir kaval sesinden gayrı… Sağda olda, yeterli nem ve sıcaklığı bulan, sütbeyazı, şapkası yumruk büyüklüğünde (kidâdikler) mantarlar patlamış. Bir nergis (Binefş) açmış gecenin o vaktinde…
Yedi dilde onlarca ismini bilirim, o dar ağızlı, yüksek tavanlı, geniş salonlu, kireçtaşından oluşmuş doğal mağaranın; doğa ve melekler ne isim vermiş bilmem, ama “şikefta Buké” der ona bazıları, bazıları ise “ışkeftit Arus. Gelin Mağarası, Harsi Karayr, Maharsot Ke’lo” derler. “ğar-ı Arus” der bazıları edeben. Kimisi ise kendine has bir isim vermiş, “Behti” demiştir aynı mağaraya. Kim bilir başka ne isimleri vardır o kutsal mağaranın.
Birbirinden güzel isimler.
Ama ben en çok şikefta Pârân ismini severim…
